منطقه ارسباران در شمال غربى آذربايجان‌شرقى مشتمل بر چهار شهرستان اهر، کليبر، ورزقان و جلفا، يکى از سحرانگيزترين مناطق کشور و جلوه‌گاه شکوه طبيعت در ايران زمين است. کوههاى صعب‌العبور و سر به آسمان کشيده ارسباران موجب شده است که اين منطقه، سالهاى متمادى بافت طبيعى خود را حفظ کرده و چهره استوارش از گزند حوادث روزگار مصون بماند.
ارسباران به خاطر وجود کوههاى سرسبز، جنگل‌هاى زيبا، مراتع غنى و رودهاى پرآب، از زيبايى دل‌انگيزى برخوردار است و مى‌توان گفت کانون تجمع زيبايى، شکوه و عظمت طبيعت، قدمت تاريخى، تنوع گونه‌هاى گياهى و جانورى است. جنگل‌هاى ارسباران با 130 هزار هکتار وسعت که از شهرت جهانى برخوردار است در مناطق کليبر، ميشه‌پاره، منجوان شرقى و غربى، ديزمار شرقى و کيوان گسترده شده و داراى بيش از 180 گونه درختى و درختچه‌اى است. بخشى از جنگل‌هاى اين منطقه با وسعت 76 هزار و 560 هکتار در محدوده شهرستان کليبر قرار دارد و در سال 1976 در شمار اندوختگاههاى زيست کره برنامه انسان و کره مسکون (MAB) قرار گرفت.
به همين جهت براي استفاده مطلوب و بهينه از اين منبع پايان ناپذير در طرح جامع گردشگري برنامه ريزي‌هايي در جهت تسريع بهره برداري از جنگلها و منابع ارسباران انجام شده است كه مسئول روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان در مورد آنها مي گويد:« ايجاد زير ساخت براى احداث کمپ گردشگرى در کيامکى و کمتال، احداث پارک جنگلى در مناطق مختلف ارسباران، ايجاد زيرساخت براى احداث کمپ سياحتى و اقامتى در اطراف قلعه بابک، ايجاد زير ساخت براى احداث مجتمع سياحتى ـ اقامتى در اطراف سد ستارخان و ايجاد زير ساخت براى احداث مجتمع سياحتى ـ اقامتى در روستاى گل آخور و سد زرآباد كارآمدترين فعاليتهاي زيرساختي در جهت رونق گردشگري در ارسباران است.»
جنگلهاى ارسباران شامل مناطق کليبر، ورزقان، هوراند و... يکى از جنگلهاى زيباى کشور داراى تنوع گياهى بسيار مناسب و هواى مطبوع و حيات وحش متنوع بوده و هر ساله هزاران نفر از آن استفاده مى‌کنند. امير حجازي مي گويد:« احداث پارک جنگلى به منظور استفاده گردشگران و حفاظت از منطقه در مرحله اول براى مناطق مکيدى، بليش ، آينالو ، تازه کند، هشت بهشت هوراند، کرينگان، چيچکلو و هفت چشمه با اعتبار 34 ميليارد ريال پيشنهاد شده است. همچنين براى استفاده بهينه گردشگران از منطقه كيامكي ايجاد دو واحد کمپ با اعتبار 3ميليارد ريال پيش بينى شده كه تا پايان سال جاري برنامه هاي آن آغاز مي‌شود.»
به گفته وي ايجاد زيرساخت براى احداث کمپ سياحتى و اقامتى در اطراف قلعه بابک با اعتبار 3 ميليارد ريال و اعتبار 2 ميليارد ريال به منظور ترغيب بخش خصوصى براى سرمايه‌گذارى در ساخت مجتمع سياحتي و اقامتي اطراف سد ستارخان واقع در منطقه کوهستانى و زيباى مابين ورزقان و تبريز اولويتهاي بعدي طرح ساماندهي ارسباران است..
وجود رودخانه دائمى كه از كوه خارج مي‌شود، دره فوق‌العاده سرسبز و آبشار بسيار زيبا و آسياب‌هاى آبى، روستاى گل آخور را به صورت يک مجموعه سياحتى دلپذير درآورده است. حجازي اين مكان را براي ساخت مجتمع ورزشي، توريستي بسيار مستعد مي خواند و ادامه مي دهد:«
سد زرآباد که در حاشيه شهر ورزقان قرار گرفته با منظره فوق‌العاده زيباى خود امکانات تفريحى ـ ورزشى آبى و همچنين اقامتى فوق‌العاده مناسب را براى گردشگران فراهم مى‌آورد. لذا براى ايجاد کمپ گردشگرى در نقاط مزبور لزوم ايجاد زيرساخت‌هاى مناسب با برآورد اعتبار 3 هزار ميليون ريال ضرورى است.

ارسباران محل انحصارى رويش گونه‌هاى نادرى از گياهان و يگانه زيستگاه يکى از نادرترين پرندگان به نام سياه خروس است. همچنين پناهگاه و جنگل معروف آزنا در شهرستان کليبر با گونه‌هاى مختلف حيات وحش نيز از سوى اين برنامه وابسته به سازمان ملل، به عنوان يکى از مناطق جنگلى ارزشمند جهان معرفى شده است. مراتع ارسباران با 67 هزار و 400 هکتار وسعت علاوه بر اينکه رويشگاه گونه‌هاى متنوع گياهى است مهمترين منبع تغذيه دام عشاير منطقه محسوب مى‌شود. پوشش گياهى مراتع ارسباران بسيار متنوع است به طورى که بيش از 755 گونه آن فقط در منطقه حفاظت شده شناسايى شده است.

به استناد آثارى که اخيرا در مناطق سونگون و ليقان کشف شده ارسباران مهد تمدن انسانها در دوران پيش از تاريخ بوده و به گواهى آثار بسيارى که از دوره‌هاى مختلف تاريخى از انسانهاى اوليه و همچنين سنگ نوشته‌ها در اين سرزمين به يادگار مانده، منطقه‌اى است که ريشه در اعماق تاريخ دارد و در زمانهاى دور شاهد جريان زندگى و تحولات تاريخى بوده است.

برخى از بناها و آثار به يادگار مانده از دورانهاى پيش در منطقه ارسباران شامل مجموعه تاريخى ـ فرهنگى آرامگاه شيخ شهاب‌الدين اهرى، بازار اهر، مسجد جامع اهر يادگار دوره سلجوقيان و اتابکان آذربايجان، قلعه کلهر، قلعه جوشون، قلعه بابک و دهها اثر تاريخى ـ فرهنگى ديگر است که داراى ارزشهاى فرهنگى و تاريخى در سطح جهانى هستند.

تهران – ميراث خبر:
جاذبه هاي گردشگري، بهنام همايوني